«Կինո-ՄԱԳ» — Կինոթատրոնների պատմություն

www.onlineradio.am onlineradio.am onlineradio online radio kino mag kinotatronnerՈղջույն, հարգելի ունկնդիր:
Մենք խոսում ենք ֆիլմերից, քննարկում և մեկնաբանում այն ամենն, ինչ մնացել է կադրից դուրս: Սակայն, չմոռանանք, որ «Կինո-ՄԱԳը» նաև ներկայացնում է կինոթատրոններում ցուցադրվող ֆիլմերը: էլ ի՞նչ կինո, եթե այն չի բարձրանում կինոէկրան. իսկ կինոէկրանը գտնվում է կինոթատրոններում: Ուստի, այսօր «Կինո-ՄԱԳը» խոսում է  համաշխարհային և հայկական  հին ու նոր կինոթատրոնների մասին:

Աշխարհի ամենահին կինոթատրոնը Ֆրանսիայի Լա Սյոտա քաղաքում գտնվող  «Էդենն» է, որը թարգմանաբար նշանակում է «դրախտ»: Այստեղ է պատմության մեջ առաջին անգամ ցուցադրվել «Գնացքի ժամանումը կայարանում» ֆիլմը:
1899թ. մարտի 21-ից վերասարքավորված շենքի` 250 տեղանոց դահլիճում, տեղի բաձրաշխարհիկ խավի, ապա և հասարակ բնակիչների համար ցուցադրվեցին Լյումեր եղբայրների նկարած ժապավենները: Կինոթատրոնը XIX դարավերջին պատկանել է Ռաուլ Գալլոյին, որ Լյումեր եղբայրների հոր ընկերն էր: Իր պատմոnւթյան ընթացքում կինոթատրոնը մի քանի անգամ փակվել է և վերափոխվել կաբարեի ու  համերգասրահի: Այստեղ հանդես են եկել այնպիսի աստղեր, ինչպիսիք են Իվ Մոնտանը և Ֆերնանդելը:
1990-ականներին` սեփականատիրոջ սպանությունից հետո, շենքի տնօրինությամբ զբաղվեց  քաղաքապետարանը, սակայն  վթարային վիճակի պատճառով շենքը 1995թ.-ին փակեցին: Մինչ կինոթատրոնի փակվելն այստեղ տարվա մեջ ընդամենը մեկ շաբաթ տեղի էին ունենում համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայի առաջին ֆիլմերի փառատոնային ցուցադրություններ:
«Էդեն» կինոթատրոնի մի շարք հովանավորների միջոցներով կատարված հիմնանորոգման համար ծախսվել է 6 մլն եվրո: Վերափոխված շենքի արտաքին ճակատն այժմ զարդարում է խճանկարը: Վերականգնվել են հին աթոռները, ամրացվել են շենքի պատերը, իսկ հատակը ծածկվել է սև կաղնու փայտով:
Ներկայումս «Էդենն» ամենահին դահլիճն է, որը տևական վերականգնումից հետո կրկին սկսել է գործել: Ֆրանսիայում գործած ուրիշ դահլիճներ չեն պահպանվել:
Հոլիվուդի կենտրոնում գտնվող «Grauman`s Chinese Theatre» պատմական կինոթատրոնը կառուցվել է 1927թ.-ին նշանավոր իմպրեսարիո Սիդ Գրաումանի միջոցներով: 986 հանդիսատեսի համար նախատեսված կինոթատրոնում էկրանի լայնությունը գերազանցում է 30 մետրը: Այս կինոթատրոնում սովորաբար անցկացվում են տարբեր պրեմիերաներ և այնպիսի արարողություններ, ինչպիսին, օրինակ՝ «Օսկար» մրցանակաբաշխությունն է: 2013թ.-ին չինական TCL կոնցեռնը ցուցանակը փոխելու իրավունք ձեռք բերեց, որն արժեցավ 5 մլն դոլար: Պատմական կինոթատրոնն այդուհետ կոչվեց «TCL Chinese Theatre»:

Այժմ անդրադառնանք հայկական կինոթատրոններին
Շատերը չգիտեն, որ Երևանի սրտում գտնվող «Մոսկվա» կինոթատրոնի շենքի դիմաց տարիներ առաջ եղել է ֆրանսահայ քանդակագործ Անդրեաս Տեր-Մարուքյանի հեղինակած Խաչատուր Աբովյանի արձանը, որը հետագայում տեղափոխվեց groxi անվան տուն-թանգարան:  Այժմյան «Մոսկվա» կինոթատրոնի տեղում եղել է Պողոս-Պետրոս եկեղեցին, Նկարիչների Միության տեղում` մզկիթ, իսկ Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնի տեղում՝ ռուսական եկեղեցի: Ժամանակի հետ այդ բոլորը վերափոխվեցին ու դարձան մշակութային օջախներ երևանցիների համար:
«Պեպոն» առաջին հայկական ֆիլմն է, որ հայտնվեց «Մոսկվա» կինոթատրոնի էկրանին: Այնուհետև ցուցադրվեցին ինչպես հայկական, այնպես էլ համաշխարհային կինոպրեմիերաներ: Կինոթատրոնը սեփականաշնորհելուց հետո 1 տարով դադարեց գործել՝ վերանորոգման աշխատանքների պատճառով: 2000թ.ին կինոփատրոնը բացեց իր դռները՝ արդեն ժամանակակից չափանիշների համապատասխանող 3 կինոսրահով և դահլիճների նստատեղերի նորացված քանակով: Այժմ «Կարմիր» սրահի աթոռների քանակը 350 է, «Կապույտինը»` 500:
Հին «Կինո Մոսկվայում» վերջին ցուցադրված ֆիլմը «Տիտանիկն» էր: Վերաբացումից հետո առաջին ֆիլմը «Գլադիատորն» էր, որ էկրան բարձրացավ նորագույն տեխնիկայով հագեցած  «Կարմիր» սրահում:
Վերջին տարիներին նաև ավանդական է դարձել հայկական ֆիլմերի պրեմիերաների ցուցադրումը: Ի դեպ, սովետական տարիներին «Հայֆիլմի» գրեթե բոլոր պրեմիերաները կայանում էին «Մոսկվա» կինոթատրոնում:

Դուբլ 1
Երևանի Մաշտոց-Իսահակյան խաչմերուկում գտնվող «Նաիրի» կինոթատրոնը տարիներ առաջ երևանցիների ամենասիրելի վայրերից մեկն էր: Գևորգ Թամանյանի հեղինակած կինոթատրոնի շենքը, ցավոք, այսօր զրկվել է իր երբեմնajqicի hm: Այսօր, ըստ էության,  դժվար է «Նաիրին» անվանել կինոթատրոն, քանի որ այն սեփականաշնորհված է, և շենքում, կինոթատրոնից բացի, այլ հաստատություններ են գործում: Կինոթատրոնում առաջին ֆիլմն էկրան է բարձրացել 1920-ականներին, երբ այն գտնվում էր Ամիրյան փողոցում՝ այժմյան Արտգործնախարարության շենքի տարածքում: Ամեն տարի «Նաիրիում» ցուցադրվում էին Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի մրցանակակիր ֆիլմերը: Այս էկրանին ցուցադրվել են այնպիսի ֆիլմեր, ինչպիսիք են՝ «Ռոքոն եւ նրա եղբայրները», «Սիրո տարիքը»՝ «Путь в высшее общество»-ն:
Կինոյի «անփոփքորն» տարիներն էին, երբ ֆիլմը ծամելով չէին դիտում: Կինոսերները 25 կոպեկով տոմս էին գնում և փայտյա աթոռներին նստած դիտում նախընտրած ֆիլմը: Ըստ սահմանված ստանդարտի, ֆիլմը չպետք է գերազանցեր 100 րոպեն: Որոշ արտասահմանյան ֆիլմեր ժամանակի առումով ստանդարտից դուրս էին համարվում: Ուստի, ադմինիստրացիան դրանք բաժանում էր երկու մասի եւ երկու տոմս վաճառում, հանդիսատեսն էլ մտածում էր, որ այդ ֆիլմը սերիաներ ունի: Կինոթատրոնն ուներ սեփական նվագախումբ, որը յուրաքանչյուր ֆիլմի սեանսից առաջ կատարում էր հանրածանոթ երաժշտություն:
2010 թվականին Հայաստանի ազգային կինոյի զարգացման հիմնադրամն ու Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնը վարձակալեցին դահլիճն ու որոշեցին համատեղ ուժերով աշխատացնել այն: Հիմա կինոթատրոնի միակ գործող դահլիճում կինոսերը կարող է դիտել նոր ֆիլմերի պրեմիերաներ, նաև՝ ականատես լինել կինոյի ամսվա շրջանակներում կազմակերպվող հետահայաց ցուցադրությունների:

Դուբլ 2
Ժամանակները փոխվում են և հներին փոխարինելու են գալիս նորագույն տեխնիկայով հագեցած ու ժամանցային վայրերով ողողված կինոթատրոններ: Այդպիսին է նաև
2013թ.-ին «Դալմա Գարդեն Մոլ» առևտրի կենտրոնում բացված «Cinema Star» զվարճանքի բազմաֆունկցիոնալ կենտրոնը: «Մեծ կինոն քաղաքում» կարգախոսով կինոթատրոնի բացումը մեկնարկեց գերմանացի ռեժիսոր Օլիվեր Հիրշբիգելի «Դիանա» ֆիլմի ցուցադրությամբ: 6 կինոդահլիճ ունեցող այս կինոթատրոնը միաժամանակ կազմակերպում է ամենատարբեր ժանրերի ֆիլմերի դիտումներ՝ ինչպես հայերեն ու ռուսերեն, այնպես էլ՝ չթարգմանված տարբերակներով:

Դուբլ 3
Խորհրդային Հայաստանում կառուցված վերջին կինոթատրոնը 1996թ.-ի սեփականաշնորհումից հետո կրկին վերաբացվեց 2013թ.-ին՝ որպես ժամանակակից ընտանեկան ժամանցի կենտրոն: Երկու տարի տևած վերակառուցման աշխատանքներից հետո այսօր մոտ 3000 քմ տարածք զբաղեցնող գեղեցիկ ճարտարապետական կառույցում: Հիմնադիրները փորձել են ստեղծել այնպիսի միջավայր, որտեղ մարդիկ ոչ միայն ֆիլմեր կդիտեն, այլև իրենց ընկերական կամ ընտանեկան ժամանցը: Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանում գտնվող «Հայաստան» կինոթատրոնում կարելի է դիտել համաշխարհային բոլոր կինոպրեմիերաները:

Դուբլ 4
Չմոռանանք, որ գործող կինոթատրոնների կոքին ունենք նաև մոռացված և վերափոխված այնպիսի կինոթատրոններ, ինչպին, օրինակ՝ «Այրարատն» է՝ նախկինում հայտնի «Կինո Ռոսիան»:
Այս կինոթատրոնը ներգրավված էր Երևանի ժամանակակից կառույցների ցանկում: Կառույցի հեղինակներ Հրաչ Պողոսյանը, Արթուր Թարխանյանն ու Սպարտակ Խաչիկյանը շենքը նախագծելիս չէին էլ պատկերացնում, որ տարիներ անց «Ռոսիա» կինոթատոնը կվերածվի տոնավաճառի: Չնայած շենքի  կանգուն վիճակին՝ կինոթատրոնն այսօր գտնվում է անկեդան  վիճակում:
Քչերը գիտեն, որ «Ռոսիա» կինոթատրոնը կոմունիստական Հայաստանում կառուցվեց հայտնի «Սեւ շուկայի» տարածքում, իսկ անկախ Հայաստանում՝ այն կրկին վերածվեց առևտր կենտրոնի: Կինոթատրոնը 2004թ.-ին սեփականաշնորհվեց «Սիլ կոնցեռնի» կազմում գտնվող «Նարեկ» ընկերության կողմից՝ կառույցի համար վճարելով $ 500 հազար:

1970-71թթ.-ին կինոթատրոնի նախագիծը ներկայացվեց Հայաստանի ճարտարապետների միության դատին: Նախագծի շուրջ երկօրյա քննարկումներից հետո այն հաստատվեց Երևանի Քաղխորհրդի կողմից, և այն իրականացնելու պատվերը տրվեց «Հայպետնախագիծ» ինստիտուտին: «Ռոսիա» կինոթատրոնի 40 մետր լայնություն և 60 մետր երկարություն ունեցող ծածկն առաջինն էր, որ կախված է առանց որևէ հենարանի:
Տիգրան Մեծ պողոտայում գտնվող կինոթատրոնը նախագծելիս, ճարտարապետները մտածում էին  այն անվանել «Արարատ» կամ «Նոյան Տապան»: Բայց քանի որ նրանց ձայնը որոշիչ չէր՝ կինոթատրոնը կոչվեց «Ռոսիա»:
Երկու մեծ դահլիճ` 1.600 եւ 1.000 նստատեղ ունեցող «Կինո Ռոսիայի» երկհարկանի մասում, որտեղ այժմ առևտրային սրահներ են, կար ևս մեկ սրահ`280 նստատեղով: Մյուս մասերում գտնվում էին ցուցասրահներ, քանդակներ, պարասրահներ, սրճարաններ, որոնք կինոթատրոնը դարձնում էին լիարժեք մշակութային կենտրոն: Սովորաբար կինոսերները 1-2 ժամ շուտ էին գնում՝ մինչ կինոդիտումը ներսում հաճելի ժամանակ անցկացնելու համար: Այսպիսով, կինո գնալը մի քանի  ժամանոց արարողություն էր դարձել՝ գնալ թեյարան,  զրուցել, քայլել նախասրահում, սուրճ ըմպել բարում, տեղեկանալ կինոյի նորություններին և իհարկե` ֆիլմ դիտել:
1974թ. դեկտեմբերին Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի պլենումի առաջին քարտուղար Կարեն Դեմիրճյանի վարած նիստով կայացավ կինոթատրոնի բացումը:
Ականատեսները պատմում են, որ 1978 թ.ին պետք է Երևան ժամաներ Լեոնիդ Բրեժնևը և հենց «Ռոսիա» կինոթատրոնում պետք է կայանար Հանդիսավոր նիստ: Տարածքի անվտանգությունն ստուգելու նպատակով Մոսկվայից ժամանած անվտանգության աշխատակիցները՝ կինոթատրոնն ուսումնասիրելուց հետո, եկան այն եզրահանգման, որ Բրեժնևը՝ վատառողջ լինելու պատճառով, չի կարող բարձրանալ հիմնական մուտքից դահլիճ տանող աստիճաններով: Հանձնարարվեց դահլիճներին հարակից պատը քանդել և նոր դուռ բացել: Մեծ դժվարություններով սարքված դուռն այդպես էլ չբացեց Բրեժնևը: Այդ դուռը մինչ օրս պահպանվել է:
Այդ տարիներին ավանդույթ էր՝ նոր ֆիլմերի պրեմիերաները կազմակերպել նաև «Ռոսիայում»: Դահլիճները լեփ-լեցուն էին լինում, տոմս գնել հնարավոր չէր:
Կինո «Ռոսիայում» տեղի է ունեցել Սերո Խանզադյանի «Մխիթար Սպարապետ» վեպի հիման վրա Էդմոն Քեոսայանի՝ «Մոսֆիլմում» նկարահանած «Հուսո աստղ» ֆիլմի պրեմիերան, որին մասնակցելու նպատակով Երեւան էին ժամանել Արմեն Ջիգարխանյանն ու Էդմոն Քեոսայանը:
«Ռոսիայում» ցուցադրվել է նաև Ֆրունզե Դովլաթյանի «Ապրեցեք երկար» ֆիլմը, որի հիմքում  ընկած է Շահեն Թաթիկյանի «Բալի շուրթերով իմ հեքիաթը» ստեղծագործությունը: 1980-ականներին «Ռոսիա» կինոթատրոնում ցուցադրվեց «Վերադարձ դեպի Արարատ» ֆիլմը, որտեղ առաջին անգամ ցուցադրվեց Արարատը Թուրքիայի կողմից:
Ժամանակին թատրոն կամ կինո հաճախելը հատուկ մշակույթ էր, իսկ «Ռոսիան» միայն կինոդիտման վայր չէր, այլև՝ ժամանցի իսկական կենտրոն:

Վերջում նշեմ, որ կինոդիտումներ կարելի է կազմակերպել թե տանը, թե կինոթատրոններում: Ըստ էության այնքան կարևոր չէ վայրը, որքան կինոյի ընկալումն ու դրա արժևորումը:

Հաղորդավար՝ Մագա Պետրոսյան

Յուրաքանչյուր երկուշաբթի ժ. 15:00-ին (UTC+04:00)
կրկնությունները. երկուշաբթի ժ. 19:00-ին (UTC+04:00) և ժ. 22:00-ին (UTC+04:00)

www.onlineradio.am-ի եթերում «Կինո-ՄԱԳ» հաղորդաշարն է՝ Մագա Պետրոսյանի հետ:
—————————————————
Գունավորիր կյանքը կինոյի վառ գույներով

—————————————————
Ֆեյսբուքյան էջին կարող ես հետևել՝ անցնելով
այս հղումով

—————————————————
«Օնլայն Ռադիոյի» ֆեյսբուքյան անցուդարձին հետևելու համար անցիր հղումով և հավանիր էջը
Հետևիր «Օնլայն Ռադիոյի» եթերին Ֆեյսբուքում
Հետևիր «Օնլայն Ռադիոյի» եթերին քո բջջայինից

Հեղինակը՝ Մագա Պետրոսյան

Տես նաև

www.onlineradio.am onlineradio.am onlineradio online radio

«Հայաստանի քաղաքացու երգը» Նիկոլ Փաշինյան

«Հայաստանի քաղաքացու երգը» Նիկոլ Փաշինյան

www.onlineradio.am onlineradio.am onlineradio online radio

Նիկոլ Փաշինյանի ասուլիսը՝ Սերժ Սարգսյանի 3-րդ պաշտոնավարման դեմ

Նիկոլ Փաշինյանի ասուլիսը՝ Սերժ Սարգսյանի 3-րդ պաշտոնավարման դեմ

Թողնել պատասխան